class="html not-front not-logged-in one-sidebar sidebar-second page-node page-node- page-node-165970 node-type-noticia">

            

Molinos de farina i molinos de lhénguas

Ter, 17/04/2007 - 10:54


An Sendin, la tierra adonde naci, to las ribeiras ban a dar al Riu: l Riu Douro! I an algues deilhas, ls Homes custruírun i anstalórun, hai muitos i muitos anhos, molinos d’áuga que hoije, mesmo que téngan duonho, stan, an ciertos casos, nun stado de abandono anfeliçmente yá mui abançado...

Nun sei bien qual ye la era de custruçon desses molinos i, mui por alto, oubi dezir que serbien para moler trigo i centeno... Bendo bien, nun sei quaije nada, mas sei que conheço dous, dambos na ribeira de las Lagas, i que l’último que besitei, bai a fazer solo un anho, ampressionou-me talbeç inda mais que l purmeiro: era maior i subretodo quedaba mais loinge de la pobaçon, yá nas Arribas, i por esso mais acerca tamien de l Riu.
An fins de Abril ou ampeços de Maio, l Més de la Yerba, nun guapo die de Primabera, loinge de todo l rebulhiço de l Mundo, la natureza nun podie amostrar-se mais cumbidatiba i al mesmo tiempo serena i agradable; cada beç mais fresca i berdejante, arrepinchada de flores brancas, amarielhas i roixas al modo que nos íbamos achegando de la ribeira... Solo se oubie l cantar de ls páixaros que biemos a las bezes bolar como por ancanto i quaije sien se dar de cuonta mas cuntenta l’áuga de la ribeira...I alredror de nós: picones, peinhas, bimeiras, oulibeiras, arbles i yerbas que crecien lhibremente... L molino, mesmo delantre de nós, yá habie deixado de moler hai muitos i muitos anhos. Quien sabe? Até el se habie squecido talbeç de la eisisténcia de ls Homes... Reinaba outra beç la natureza...
Mas tornemos, nesse antretiempo, debagar i racionalmente, para la realidade cuncreta de l momento. Pareciu-mos que esse molino, segundo ls cunhecimientos que teniemos, habie molido até ls anhos 50... I mentalmente, aparecírun outras preguntas: inda bibien ls molineiros? Porque habien deixado de moler esses molinos? Porque habien deixado ls Homes de aporbeitar, adominando-la, la fuorça natural de l’áuga al menos ls seis meses de l’anho nan que corrie la ribeira? I a essas preguntas nun ancuntrábamos berdadeiramente repuostas...
Ende lhembrei-me doutro molino... Nó dun molino d’áuga mas dun molino an que las alas rodában cula fuorça dun aire chamado “mistral”... i tamien noutro paiç: la França adonde bibo quaije todos ls dies de l anho i adonde un de ls primeiros lhibros que li i m’oufrecírun, quando era rapazica, hai yá un par d’anhos, tenie por títalo Cartas de l miu Molino, inda hoije un de ls lhibros mais lidos i studados nas scuolas de l paiç de Voltaire i de Jean-Jacques Rousseau. Lhembrei-me tamien de l outor desse lhibro: Alphonse Daudet, outor de l seclo XIX, i de todas las stórias straordinairas que cunta; stórias cun molineiros, pastores, camposinos i outros, muitos outros personaiges, que Alphonse Daudet até chegou a screbir nun molino que nesse antretiempo, cumo muitos outros, habie deixado de moler por bias de la cuncurréncia cun las máquinas de molienda andustrial que tenien ampeçado a aparecer, ende por buolta de meados de l seclo XIX, na Probença, region de l Sudeste de la França, adonde quédan inda hoije cidades de nomeada amportantes cumo Marseilha ou Abinhon; cidades, palácios i castielhos adonde morórun, por bários seclos, amperatrizes, reinas, príncepes i até papas, cumo an Roma...!
Esse molino i essa region adonde habie nacido Daudet que passou mui cedo tamien a bibir an Paris adonde era scritor i cronista para jornales i periódicos de la capital, custituírun ua fuonte sien fin de anspiraçon pa las sues cartas cumo tamien para toda la sue obra. Lhembrei-me anton tamien dua deilhas an que Daudet cunta que un die, un Demingo, deixou l sou molino i se fui a pie até an casa dun de ls sous amigos: l poeta Frédéric Mistral que quaije meio seclo apuis, an 1904, (Daudet yá nun era bibo), recebiu un de ls purmeiros Prémios Nóbel de Lhiteratura. I l mais amportante, sin dúbida, era que cuntrariamente a Daudet i a outros, Mistral, an beç de screbir an francés, screbie toda la sue obra, eissencialmente eipopéias cumo Mireille (1859) i Calendal (1867) que alguns chegórun a cunsiderar até mais guapas que las afamadas Eilíada ou Einéida de l’Antiguidade), an Probençal: ua de las lhénguas tradecionalmente faladas nessa region de l Sudeste de la França mas que era, cumo to las outras lhénguas que nun éran l Francés, çfamadas pul poder central daquel tiempo que querie amponer de qualquiera modo i até pula fuorça la lhéngua falada ne l Norte, sobretodo na region alredror de Paris...
Hai uns tiempos para acá, an www.sendim.net, bários Sendineses se lhembrórun de falar i de dar la sue oupenion subre ls sítios ou menumientos que an Sendin, ne l sou modo de ber, merécen ua besita i poderien i até deberien ser perserbados i balorizados. Chegou-se a falar de ls molinos. You anton lhembrei-me de screbir un poema i de lhembrar tamien Daudet, Mistral i al fin la nuossa Lhéngua tamien falada tradecionalmente na nuossa Tierra zde siempre cumo la lhéngua probençal: la nuossa Lhéngua Mirandesa! Uns dies apuis, l Porsor Amadeu Ferreira, miu cunterrâneo, cuntatou-me i dambos a dous cheguemos a la conclusion de que serie antressante dar a coincer i traduzir la carta an que Daudet nun solo fala de Mistral, an relaçon a quien sentie ua grande admiraçon, mas tamien i subretodo de l’antresse que podie representar, yá ne l seclo XIX, l studo, l coincimiento, la preserbacion, la defesa i tamien la balorizaçon de todas las lhénguas sien nunca scluir ua a fabor doutra; para que nunca las squéçamos, las déixemos al abandono cun l risco que un die zaparéçan i se muorran para siempre pura i simplesmente; tal i qual cumo l que se poderie dar culs molinos que inda eisísten nas ribeiras de Sendin...
Ls sfuorços de Mistral serbírun cunsiderablemente, esso ye andubitable, para fazer por eisemplo cun que hoije pula cierta l Probençal seia ansinado an muita scuola de l Sul de França. Quien sabe tamien que hai hoije naquel Paiç mais scuolas adonde se aprende l Probençal ou l Oucitano, lhéngua tamien falada tradecionalmente ne l Sul de la França, que por eisemplo l Pertués? Esto solo para dezir que la gana de dar a coincer ua Lhéngua ye mui fuorte a las bezes; tan fuorte mesmo, que naide ye capaç de trabar essa einergie...
Ana Maria Fernandes
(Graulhet, Sul de la França, 30 de Márcio de 2007