Região

“La Lei de l Mirandés, dieç anhos”, nas palabras de Júlio Meirinhos que la apersentou na Assemblé de la República

“La Lei de l Mirandés, dieç anhos”, nas palabras de Júlio Meirinhos que la apersentou na Assemblé de la República
Imagem do avatar
  • 27 de Janeiro de 2009, 10:36

JN (Jornal Nordeste) – Cumo naciu l’eideia dua lei de recoincimiento de la lhéngua mirandesa?
JM (Júlio Meirinhos) – Yá José Leite de Vasconcelos pedie un arrimadeiro jurídico, que portegisse i apoiasse la lhéngua mirandesa. Anquanto fui persidente de la Cámara Munecipal de Miranda de l Douro, muita cousa se fui fazendo, mas quanto mais se abançaba mais se sentie la falta dun strumiento lhegal que mos apoiasse i mos disse andependéncia an relaçon als gobernos i partidos que fússen stando ne l poder. Assi que fui eileito deputado, pareciu-me que stában juntas las cundiçones para lhuitar mais un cachico i ir mais longe. Habie chegado l’altura de atirar cula bargonha i lhebantar la proua. Era agora deputado mirandés de l Parlamento de la República i stában yá zambolbidos alguns studos técnicos. Oubidos alguns deputados amigos, pareciu-me haber cundiçones políticas para dar aquel passo.

JN – Inda se te lhembra quando fui?
JM – Quando era Persidente de la Cámara Municipal de Miranda pedimos outerizaçon al goberno para poder ansinar l mirandés als alunos de la cidade de Miranda. Apuis d’algun tiempo, i cun bastante deficuldade, cunseguimos un çpacho de l anton Secretário de Stado Adjunto de la Eiducaçon, Almeida Santos, sendo Menistro de la Eiducaçon João de Deus Pinheiro. Quando recebimos l çpacho, an 1985, benírun las ganas de ir más loinge. Al chegar a l’Assemblé de la República nun se podie çperdiçar essa ouportunidade d’ouro, porque sei que estas causas para andáren, ténen siempre que ancarnar nua pessona.

JN – Cumo creciu essa eideia i quei se fizo pa la cuncretizar?
JM – Ls garotos ampeçórun a aderir cada beç más al ansino de l mirandés. An 1995, ls studiosos, specialistas i académicos, ourganizórun i apruntórun un cunjunto de nuobos studos, que lhebórun a la publicaçon de la Perpuosta de Cumbençon Ourtográfica Mirandesa. Falei de l porjeto al miu grupo parlementar i recebi lhougo deilhes un ancentibo mui fuorte. Apuis falei cun ls outros grupos parlementares i a la fin de nuobe meses de cuntatos, la cousa parecie-me madura. Falei apuis cun ls studiosos, specialistas i académicos i cul porsor de l mirandés, que me purparórun tecnicamente pa las fundamentaçones i debates que se íban a seguir. Eilhes nun stában mui cientes de l éisito, fui todo mui defícel, mas fui-se andando.

JN – Qual fui la atitude de ls lhenguístas?
JM – Inda que nun acraditáran muito i stubíran algo céticos, trabalhórun i ampenhórun-se muito. Fazírun medrar l munton de la giente specialista na matéria, chamando pa la causa un cunjunto de nuobos lhenguistas.

JN – I star yá a ansinar-se mirandés, pus Domingos Raposo era porsor zde 1985, fui amportante?
JM – Mui amportante. La bandeira yá un tiempo que abanaba que se fartaba: purmeiro cun Antonho Mourinho, que fui miu acessor cultural na Cámara i que nunca parou de me azucrinar la cabeça cula eideia, i apuis cun Deimingos Raposo a dar scuola i a fazer-me parte de ls porblemas que iba ancuntrando. Porque nun conhecien i porque era ua matéria cumpletamente nuoba para eilhes, ls grupos parlementares recebírun l porjeto cun algua stranheza, mas apuis, quando le dixe que yá habie garotos a ir a scuola, ampeçórun a antender la dimenson de l’eideia i streformórun-se an berdadeiros melitantes. Fizo-se un camino mui amportante de anfluenças i acraditares. Acendírun-se chamas al mais alto nible de l stado i a 5 de Júnio de 1998, dou antrada na Assemblé de la República l Porjeto de Lei nº 534/VII – Reconhecimento oficial dos direitos linguísticos da comunidade mirandesa.

JN – Que studos fúrun feitos para apoiar la lei?
JM – Traírun-se arriba ls studos de José Leite de Vasconcelos i publicórun-se anquanto stube na Cámara. Aperfundórun-se i sistematizórun-se esses studos. Ls studiosos que yá trabalhában cul mirandés, cumo Manuela Barros Ferreira, Cristina Martins, Antonho Mourinho i Deimingos Raposo, traírun outros specialistas, percipalmente Rita Marquilhas i Ivo Catro. Cun assento ne ls studos feitos pa la Perpuosta de Cumbençon Ourtográfica Mirandesa, screbírun ua fundamentaçon técnica i lhenguística cumpletas, que nun fazén parte de l porjeto de lei, mas que a sou tiempo tubírun que antrar na comisson de la matéria – Comisson de Eiducaçon, Céncia i Cultura.

JN – Qual fui l tou percipal oujetibo al apersentar la lei?
JM – L reconhecimiento i pormoçon de la lhéngua mirandesa: un reconhecimiento lhegal dua lhéngua que percisaba de ser ancentibada, stimulada, que percisaba de ganhar proua, que l Stado se resgatasse de l abandono a que la habie siempre botado, que Miranda tubisse ua cousa única que naide an Pertual ten. Atrabeç deilha hounrar tamien un pobo de que fago parte, que cunserbou esta lhéngua por mais de uito cientos de anhos sien ajudas de naide. Altarar l ciclo de stinçon de la lhéngua de que todos falában, subretodo l relatório de la Comisson Ouropeia que dezie que l mirandés iba a zaparecer. Poder criar l ansino i formar porsores, poner outra beç ls ninos a falar mirandés.

“Un reconhecimiento lhegal dua lhéngua que percisaba de ser ancentibada, stimulada, que percisaba de ganhar proua, que l Stado se resgatasse de l abandono a que la habie siempre botado, que Miranda tubisse ua cousa única que naide an Pertual tem”

JN – Acraditabas que iba a ser possible?
JM – Zde la purmeira hora que acraditei, mas siempre fui cuntando cun muitos ancrédulos por to ls lhados. Muitos deputados custitucionalistas lhougo me perbenírun que iba a ser ua cousa ancustitucional i que serie perciso ua rebison de la custituiçon para que la apersentaçon de l porjeto fusse possible. Nestas cousas, l mais amportante ye la einergie que ponemos andrento de ls porjetos, tenemos que acraditar de berdade, senó nien bal la pena ampeçar que lhougo mos suorben.

JN – Quales ls percipales porblemas que tubiste que bencir?
JM – Purmeiro porblemas de acraditar i de fé pessonal, nun se deixar bencir pul zánimo. Apuis cumbencir l miu grupo parlementar i ls grupos parlementares de ls outros partidos todos. Apuis arranjar la acessorie técnica i científica. L porjeto merecie ua aprobaçon por ounanemidade i isso ye mui defícel. Apuis cunseguir cousas mínimas que nun podien ser puostas an causa, para que todo nun se reduzisse a nada. Houbo ua altura que tube que amanaçar retirar la perpuosta, para nun ceder a ciertos grupos de deputados. L porjeto einicial era muito mais arrojado que l porjeto que bieno a ser aprobado.

JN – Tu eras deputado de l Partido Socialista. Cumo faziste para apersentar la lei na Assemblé?
JM – Cumo ye de las normas, ls deputados ténen einiciatiba parlementar. Na runion de l miu grupo parlementar, pedi outerizaçon para dar l passo. Tube apuis que cumbencir ls deputados. A la fin fúrun eilhes que me antusiasmórun para ser l porta-boç de l porjeto. Zdende l trabalho fui siempre acumpanhado por un grupo de trabalho de l anton Menistro de la Eiducaçon, Marçal Grilo, que a nible político muito se antusiasmou i me apoiou, mas que al nible de ls piones menores de l Menistério acuntrou muitas rejistenças i deficuldades. Çtaco tamien l ampeinho i trabalho de l anton Secretário de Stado de la Persidéncia de l Cunseilho de Menistros, Vitalino Canas, que stá casado cun ua rapaza de San Martino de Angueira que fala mirandés, assi cumo ls cunhados i suogros. L outro deputado PS por Bergáncia, Mota Andrade, tamien me apoiou i ancentibou. Houbo que ampeçar pulas pessonas que, subre la question, tenien ls afetos a la flor de piel. Ye tradiçon que seia un deputado de l partido de l’ouposiçon a assinar i apersentar l porjeto, neste caso, fui l colega deputado PSD, Cruz Oliveira de Bergáncia, que assinou i fui l relator.

JN – L quei siempre cunsidreste cumo eissencial i que nun podie deixar de star na lei?
JM – L reconhecimiento oufecial cumo lhéngua, l ansino, la carreira pa ls porsores i la criaçon dua anstituiçon central pa la lhéngua.

JN – Cumo fui la çcuçon na specialidade, yá que l porjeto ye mui defrente de la lei aporbada?
JM – Mui dura. Ye ua lei pequeinha, mas houbo seis horas de debate na specialidade. Para nun acabar todo an puro folcror, chegou-se bárias bezes a puntos de rutura, amanaçando retirar l porjeto, se las perpuostas de alteraçon que tirában to la fuorça a la lhéngua i al porjeto, bingássen. Mesmo assi las negociaçones permitírun salbar ua buona parte de la perpuosta einicial, remetendo pa la regulamentaçon la possibilidade de melhorar i aperfundar la lei. Ua lei sien regulamentaçon nun bal nada. L Goberno, pula mano de Vitalino Canas, fizo salir la regulamentaçon andrento de ls prazos stipulados, seis meses, l que permitiu aplicar la lei.

JN – L quei se perdiu pul camino?
JM – L ansino obrigatório, la anstituiçon pública central de l mirandés – fundaçon ó anstituto -, la carreira para porsores, la oubrigatoriadade de ls decumientos séren an mirandés pa las anstituiçones de l stado ne l cunceilho.

“Fizo-se l que fui possible na altura. Passados dieç anhos, tén-se muita spriença i puode-se melhorar. Mesmo assi dórun-se passos de gigante”

JN – Por quei nun se fui mais loinge ne l ansino?
JM – Fizo-se l que fui possible na altura. Passados dieç anhos, tén-se muita spriença i puode-se melhorar. Mesmo assi dórun-se passos de gigante.

JN – I porquei nun se fui mais loinge quanto als decumientos an mirandés?
JM – Era nuossa perpuosta, mas ls outros grupos parlamentares achórun que nun habie cundiçones para tal, subretodo dun punto de bista de ls técnicos çponibles pa screbir i traduzir. Tubo que se ceder nalgun lhado.

JN – Porquei nun se prebiu la criçon de anstituiçones oufeciales de apoio al mirandés?
JM – Prebírun-se mas nun se cunseguírun fazer passar. La purmeira perpuosta apuntaba nesse sentido. Ne l debate i nas negociaçones nun se cunseguiu segurar essa buntade. Antendiu-se que nun era perciso star plasmado na lei: l Goberno tenie siempre possibilidade de criar essa anstituiçon.

JN – Que baláncio fazes 10 anhos apuis?
JM – Baliu la pena. Fizo-se l que se pudo ne l tiempo. Muito camino se ten feito cun assento na lei. La bargonha yá nun ye l que era, l ansino tamien nó. Fui un tiempo de abrir puortas, de apuntar caminos: passou-se anformaçon, alhargou-se, splicou-se, la proua medrou. Outro tiempo ye agora: tiempo para que ua anstituiçon de l cunceilho cumo la Cámara Munecipal, agarre la cousa mesmo a peito i faga ir l porjeto muito mais loinge, percipalmete na formaçon de adultos, funcionários, decumientos, la oubrigatoriadade de l ansino, formaçon i criaçon de carreiras pa ls porsores, outelizaçon de la lhéngua an atos oufeciales, etc.

JN – Que achas que serie neçairo fazer, subretodo quanto a la regulamentaçon de la lei?
JM – Agora que yá hai un tiempo de spriença, la regulamentaçon nun debie lhemitar l que stá na lei. La regulamentaçon, habendo ganas i senceblidade, puode ser altarada i passar a ser un nuobo motor que puxe pula lei i la faga aplicar na sue plenitude. L stado ten que se cumpormeter muito mais i cumprir culas sues oubrigaçones i repunsabilidades. Mas tamien la culpa nun puode ser siempre i solo de l Stado. Ten que haber projetos percisos i cuncretos, que partindo de l nible de las anstituiçones lhocales, oubrigue l stado a dar repuostas claras. Dun punto de bista anstitucional, essas einiciatibas nunca eisistírun: yá ye tiempo que las cousas tómen outro camino, mas nun sei se hai censebilidade i anteligença para antender l’amportança dessas einiciatibas. Ls dieç anhos de la lei podien ser l motibo, puode ser que algue cousa acunteça. Quiero ser positibo.

JN – La nuossa Custituiçon nun reconhece las lhénguas minoritárias, anque de sentido regional. Achas esso neçairo i serie possible que ls partidos agarrássen essa eideia pa la próssima rebison Custitucional.
JM – Aplique-se l percípio de percluson: ye neçairo, mas ten que aparecer la pessona cierta, ne l sítio cierto, ne l momento cierto. Spero que nun seia perciso asperar tanto, mas quando ua rapaza ó rapaç mirandés, que yá tubo na scuola mirandés i que chegue a deputado, i haba anton un rebison custitucional, la cousa puode acuntecer, se houbir abertura i censebilidade de la sociadade. Bamos acraditar que todo stá an abierto.

JN – Staries çpuosto, mais ua beç, a ancabeçar essa lhuita?
JM – Sou i fui siempre un home de causas i lhuitas, mas hai un tiempo para todo. Hai agora giente muito más purparada que you. Ten-se ganho muita giente para esta causa, giente séria, que stá mui bien quelocada i que puode agora lhebar la cousa mais loinge que you l poderie fazer. You serei un eiterno mirandés, cumbencido i recumbencido de l balor cultural i eiquenómico que la nuossa lhéngua i cultura puoden repersentar. Siempre starei çpuosto a dar todo l que puoda, a abrir canales i a apuntar caminos. Nomeadamente ne l setor an que agora me ancontro, l turismo: todo tengo feito para que l mirandés seia inda mais conhecido i reconhecido i se tresforme nun eifetibo recurso turístico i eiquenómico pa la region.

Anterbista feita por
Amadeu Ferreira

Proponha um artigo de opinião:
info@pressnordeste.pt
Abrir
Imagem do avatar
Written By
Redação